در کتاب "
مباحث نو در روانسنجی" که ترجمه ای است از کتاب
Introduction to Classical and Modern Test Theory توسط دکتر ولی اله فرزاد و دکتر حسین زارع و در سال 1388 بوسیله نشر آییژ به چاپ رسیده است، برای عبارت "Item Response Theory" معادل فارسی "نظریه پاسخِ سوال " یا "نظریه پاسخ سوال" در نظر گرفته شده است. این نکته باعث شد تا به بحثی در این باره بپردازم. این بحث به این دلیل مهم است که فارغ از مباحث تخصصی ترجمه، چنانچه اشکالی در انتقال مفاهیم و موضوعات از زبان اصلی به فارسی رخ دهد، این اشکال نه تنها باعث مخدوش شدن یادگیری بلکه باعث انحراف مفهوم درک شده از موضوع خواهد شد. علاوه بر این،ترجمه عبارات و اسامی کلیدی هر حوزه می تواند هویت موضوعی و کاربردی آن حوزه را تغییر دهد. در رابطه با عنوان "نظریه پاسخِ سوال" یا "نظریه پاسخ سوال" می توان به نکات زیر اشاره نمود:
اول) درباره عبارت Item Response Theory باید گفت که این اصطلاحی بود که اولین بار لرد درکتاب 1980 خود به آن اشاره کرد و از آن برای نامیدن گستره ای از روشهای نوین در حوزه سنجش و اندازه گیری استفاده نمود. در واقع، این نامگذاری مبتنی بر اصطلاح بنیادی این حوزه یعنی Item Characteristic Curve (منحنی (خم) ویژه سوال) است که اولین بار توسط تاکر (1946) برای نشان دادن رابطه بین احتمال پاسخ درست یک سوال و یک اندازه (متغیر) مستقل بکار برده شد. از آنجاکه هدف اصلی این حوزه جدید مطالعه عملکرد آزمودنی ها در مواجهه با سوال یا مجموعه ای از سوالات بود، عنوان Item Characteristic Curve Theory یا نظریه منحنی (خم) ویژه سوال به مفاهیم و نظریه پردازی ها در این حوزه اطلاق شد. از سوی دیگر، بنظر میرسد لازارسفِلد (1950) اولین کسی بود که در مطالعات خود درباره نگرش سنجها از عنوان Latent Trait Theory (نظریه خصیصه مکنون) استفاده کرد. در همین زمینه، همبلتون و سوامیناتان (1985) در معرفی تاریخچه نظریه IRT بیان میکنند: